Улууспутугар сөрүүн сүөгэй курдук сүрэҕи-быары сөрүүкэтэр төрөөбүт төрүт тылбыт, сурукпут-бичикпит күнүгэр аналлаах араас тэрээһиннэр кыайа-хото ыытыллаллар. Олортон биирдэстэрэ уран тыл маастара, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Алексей Никифорович Афанасьев – Сэһэн Өлөксөй сырдык аатын үйэтитэр “Аман өс” улуустааҕы куолуһуттар күрэстэрэ буолар. Быйылгы күрэс Сунтаарбыт улууһа төрүттэммитэ, сурукка киирбитэ 225 сылыгар ананан, биирдиилээн дьоҥҥо буолла (урукку сылларга хамаанданан эмиэ буолааччы).
Быйыл бу сахабыт тыла сүппэтин-симэлийбэтин, салгыы сайдарын туһугар туһуламмыт улахан тэрээһини 2010 сылтан Сэһэн Өлөксөй холоонноох доҕоро Зинаида Михайловна Афанасьева уонна киин бибилэтиэкэ (салайааччы И.И. Жиркова) номнуо ХIII-с төгүлүн тэрийдилэр (биллэр биричиинэнэн, хамсык кэмигэр тохтуу сылдьыбыта). Күрэс Сунтаардааҕы технологическай колледж киэҥ, сырдык, сылаас дьиэтигэр ыытыллар.
Быйыл Сунтаартан, Кэмпэндээйиттэн, Тойбохойтон, Уустуйаттан, Туойдаахтан, Маар Күөлтэн кэлэн, сааһыттан тутулуга суох 12 куолуһут бэйэтин холонон, тургутан көрдө. Дьүүллүүр сүбэ чэпчэкитэ суох үлэтин Алексей Никифорович огдообото Зинаида Михайловна Афанасьева, В.Николаев аатынан норуот тыйаатырын режиссера Татьяна Никитична Заровняева, политехническай лиссиэй-интэринээт саха тылын уонна литературатын учуутала Мария Васильевна Кондратьева, Оҕо дьоҕурун сайыннарар киин дириэктэрэ Ангелина Владимировна Антонова, Оҕо искусствотын оскуолатын салайааччыта Алексей Константинович Степанов сиэрдээхтик үлэлээтилэр.
Күрэс үгэс курдук икки түһүмэҕинэн барда: кыттааччы икки мүнүүтэ иһигэр бэйэтин билиһиннэрдэ, салгыы, иккис түһүмэххэ, уон тиэмэттэн биири тардан ылан, кылгас кэмҥэ бэлэмнэнэ түһээт, кэпсээтэ, көмүскээтэ.
Тэрээһин аһыллыытыгар Сунтаар улууһун култууратын уонна айылгытын салалтатын салайааччытын солбуйааччыта Саргылана Конобулова, улуус дьаһалтатын аатыттан ыччат салаатын испэсиэлииһэ Дьулустаан Иванов эҕэрдэ тылларын эттилэр, нэһилиэк баһылыгын солбуйааччы Семен Николаев Күндэ “Төрөөбүт тыл” хоһоонун дорҕоонноохтук ааҕан, көрөөччүлэри долгутта. Тэрээһини уран тыллаах хомоҕой хоһооннорунан Сунтаар колледжын устудьуоннара, гимназия үөрэнээччилэрэ уонна “Партизан” НАТК талааннаах үлэһитэ Сардаана Контогорова олус диэн киэргэттилэр. Киин бибилэтиэкэ библиографтара Алексей Никифорович кинигэлэрин, кини туһунан суруйуулары быыстапкалаан, дьон интэриэһин тартылар.
Түмүккэ, маннык буолла: Кылаан кыайыылаах – Геннадий Иванов (Сунтаар) Сэһэн Өлөксөй дьиэ кэргэниттэн анал бэлиэни, 10 тыһ. солкуобайы уу харчынан, маны таһынан, эрдэтээҥҥи “Аман Өс” Кылаан кыайыылааҕын аатын ылбытыттан кынаттанан өрөспүүбүлүкэҕэ тиийэн бастыҥ буолбут Добун Иванов аатыттан ийэтэ Александра Иванова туруорбут 5 тыһ. харчыны тутан үөрүүтэ үс бүк үрдээтэ; иккис миэстэҕэ тиксибит Лира Герасимова (Кэмпэндээйи) улуус библиотекаларын ситимин салайааччыта Изабелла Жиркова аатыттан 3 тыһыынчанан наҕараадаланна, үһүс миэстэ буолбут Айна Яковлева (Сунтаар) “Сунтаар сонуннара” хаһыат эрэдээксийэтиттэн сыл аҥаардааҕы сурутууну бэлэх тутта. Анал ааттары ыллылар: “Кэскиллээх этээччи” – Лида Иванова (Сунтаар, лиссиэй үөрэнээччитэ), “Санаатын сайа этэр куолуһут” – Клара Тихонова (Тойбохой), “Хомоҕой тыллаах кэрэхсэтэр куолуһут” – Василий Павлов-Баһылай Хара (Уустуйа), “Эрчимнээх, ылыннарыылаах тыллаах араатар” – Семен Васильев (Сунтаар), “Көрөөччү уонна истээччи биһирэбилин ылбыт куолуһут” – Елена Тимофеева (Сунтаар).
Дьүүллүүр сүбэ түмүк таһаарар кэмигэр Сэһэн Өлөксөйдүүн алтыспыт, бииргэ үлэлээбит дьон кинини истиҥ-иһирэх тылларынан ахтан-санаан аастылар, кини курдук, кырдьык, тылы имитэр-хомутар, судургуну да астыктык, уҥуохтаахтык-тиистээхтик истээччигэ тиэрдэр талааннаах араатар, ааттыын да Сэһэн Өлөксөй диэн киэҥ билиилээх, ылыннарыылаах тыллаах салайааччы этэ диэн бэлиэтээтилэр. Бииргэ алтыспыт киһитэ Тамара Спиридонова кини “Ийэм сырдык мичээрэ” кинигэтин туһунан кэпсээн, кэлбит дьон бары ол кинигэни уларсан ааҕыахтарын баҕардылар. Эһиилгиттэн хайаан да “Аман Өс” күрэһин кыттыылаахтарыгар бу кинигэнэн түһүмэх баар буолуон наадатын, оччоҕуна ыччат дьон кини кимин, туох киһи буоларын арылхайдык арыйыа этилэр диэн санаатын эттэ. Клара Тихонова: “Тойбохойго өр сылларга үлэлээбит убаастанар учуутал Марфа Григорьева: “Бу кинигэни аахпатах, ама, оҕону үөрэтиэн сатаан санаабаппын”, — диэбитэ кинигэҕэ хайдахтаах курдук үрдүк сыанабылый”, — диэн санаатын үллэһиннэ. Библиотека бэтэрээнэ Зинаида Иванова: “Бу кинигэни саха энциклопедията диэххэ сөп”- диэн бигэргэттэ.
Кыттааччылар, көрөөччүлэр күрэс үрдүк таһымҥа ааспытын бэлиэтээн, тэрийээччилэр сүргэбитин көтөхтүлэр.
Быйыл бу сахабыт тыла сүппэтин-симэлийбэтин, салгыы сайдарын туһугар туһуламмыт улахан тэрээһини 2010 сылтан Сэһэн Өлөксөй холоонноох доҕоро Зинаида Михайловна Афанасьева уонна киин бибилэтиэкэ (салайааччы И.И. Жиркова) номнуо ХIII-с төгүлүн тэрийдилэр (биллэр биричиинэнэн, хамсык кэмигэр тохтуу сылдьыбыта). Күрэс Сунтаардааҕы технологическай колледж киэҥ, сырдык, сылаас дьиэтигэр ыытыллар.
Быйыл Сунтаартан, Кэмпэндээйиттэн, Тойбохойтон, Уустуйаттан, Туойдаахтан, Маар Күөлтэн кэлэн, сааһыттан тутулуга суох 12 куолуһут бэйэтин холонон, тургутан көрдө. Дьүүллүүр сүбэ чэпчэкитэ суох үлэтин Алексей Никифорович огдообото Зинаида Михайловна Афанасьева, В.Николаев аатынан норуот тыйаатырын режиссера Татьяна Никитична Заровняева, политехническай лиссиэй-интэринээт саха тылын уонна литературатын учуутала Мария Васильевна Кондратьева, Оҕо дьоҕурун сайыннарар киин дириэктэрэ Ангелина Владимировна Антонова, Оҕо искусствотын оскуолатын салайааччыта Алексей Константинович Степанов сиэрдээхтик үлэлээтилэр.
Күрэс үгэс курдук икки түһүмэҕинэн барда: кыттааччы икки мүнүүтэ иһигэр бэйэтин билиһиннэрдэ, салгыы, иккис түһүмэххэ, уон тиэмэттэн биири тардан ылан, кылгас кэмҥэ бэлэмнэнэ түһээт, кэпсээтэ, көмүскээтэ.
Тэрээһин аһыллыытыгар Сунтаар улууһун култууратын уонна айылгытын салалтатын салайааччытын солбуйааччыта Саргылана Конобулова, улуус дьаһалтатын аатыттан ыччат салаатын испэсиэлииһэ Дьулустаан Иванов эҕэрдэ тылларын эттилэр, нэһилиэк баһылыгын солбуйааччы Семен Николаев Күндэ “Төрөөбүт тыл” хоһоонун дорҕоонноохтук ааҕан, көрөөччүлэри долгутта. Тэрээһини уран тыллаах хомоҕой хоһооннорунан Сунтаар колледжын устудьуоннара, гимназия үөрэнээччилэрэ уонна “Партизан” НАТК талааннаах үлэһитэ Сардаана Контогорова олус диэн киэргэттилэр. Киин бибилэтиэкэ библиографтара Алексей Никифорович кинигэлэрин, кини туһунан суруйуулары быыстапкалаан, дьон интэриэһин тартылар.
Түмүккэ, маннык буолла: Кылаан кыайыылаах – Геннадий Иванов (Сунтаар) Сэһэн Өлөксөй дьиэ кэргэниттэн анал бэлиэни, 10 тыһ. солкуобайы уу харчынан, маны таһынан, эрдэтээҥҥи “Аман Өс” Кылаан кыайыылааҕын аатын ылбытыттан кынаттанан өрөспүүбүлүкэҕэ тиийэн бастыҥ буолбут Добун Иванов аатыттан ийэтэ Александра Иванова туруорбут 5 тыһ. харчыны тутан үөрүүтэ үс бүк үрдээтэ; иккис миэстэҕэ тиксибит Лира Герасимова (Кэмпэндээйи) улуус библиотекаларын ситимин салайааччыта Изабелла Жиркова аатыттан 3 тыһыынчанан наҕараадаланна, үһүс миэстэ буолбут Айна Яковлева (Сунтаар) “Сунтаар сонуннара” хаһыат эрэдээксийэтиттэн сыл аҥаардааҕы сурутууну бэлэх тутта. Анал ааттары ыллылар: “Кэскиллээх этээччи” – Лида Иванова (Сунтаар, лиссиэй үөрэнээччитэ), “Санаатын сайа этэр куолуһут” – Клара Тихонова (Тойбохой), “Хомоҕой тыллаах кэрэхсэтэр куолуһут” – Василий Павлов-Баһылай Хара (Уустуйа), “Эрчимнээх, ылыннарыылаах тыллаах араатар” – Семен Васильев (Сунтаар), “Көрөөччү уонна истээччи биһирэбилин ылбыт куолуһут” – Елена Тимофеева (Сунтаар).
Дьүүллүүр сүбэ түмүк таһаарар кэмигэр Сэһэн Өлөксөйдүүн алтыспыт, бииргэ үлэлээбит дьон кинини истиҥ-иһирэх тылларынан ахтан-санаан аастылар, кини курдук, кырдьык, тылы имитэр-хомутар, судургуну да астыктык, уҥуохтаахтык-тиистээхтик истээччигэ тиэрдэр талааннаах араатар, ааттыын да Сэһэн Өлөксөй диэн киэҥ билиилээх, ылыннарыылаах тыллаах салайааччы этэ диэн бэлиэтээтилэр. Бииргэ алтыспыт киһитэ Тамара Спиридонова кини “Ийэм сырдык мичээрэ” кинигэтин туһунан кэпсээн, кэлбит дьон бары ол кинигэни уларсан ааҕыахтарын баҕардылар. Эһиилгиттэн хайаан да “Аман Өс” күрэһин кыттыылаахтарыгар бу кинигэнэн түһүмэх баар буолуон наадатын, оччоҕуна ыччат дьон кини кимин, туох киһи буоларын арылхайдык арыйыа этилэр диэн санаатын эттэ. Клара Тихонова: “Тойбохойго өр сылларга үлэлээбит убаастанар учуутал Марфа Григорьева: “Бу кинигэни аахпатах, ама, оҕону үөрэтиэн сатаан санаабаппын”, — диэбитэ кинигэҕэ хайдахтаах курдук үрдүк сыанабылый”, — диэн санаатын үллэһиннэ. Библиотека бэтэрээнэ Зинаида Иванова: “Бу кинигэни саха энциклопедията диэххэ сөп”- диэн бигэргэттэ.
Кыттааччылар, көрөөччүлэр күрэс үрдүк таһымҥа ааспытын бэлиэтээн, тэрийээччилэр сүргэбитин көтөхтүлэр.
Марианна Поскачина, Сунтаар киин бибилэтиэкэтин сүрүннүүр бибилэтиэкэрэ.
Мария Томская хаартыскаҕа түһэриитэ
