Сунтаар улууһун 2026 сыл бэлиэ күннэрин кэрдиис кэмэ

Киирии тыл

Эһиги болҕомтоҕутугар, «Сунтаар улууһун бэлиэ күннэрин кэрдиис кэмэ: 2026 сыл» диэн брошюра. Манна биһиги улууспутугар 2026 сылга үбүлүөйдээх дааталар киирдилэр. Бу курдук ис хоһоонноох халандаар Саха сиригэр 1963 сылтан тахсар. Онтон Сунтаар улууһун бастакы маннык халандаара «Сунтаар сулуһа» хаһыат 1999 сыл маҥнайгы нүөмэригэр бэчээттэммитэ.
Өрөбөлүүссүйэ иннинэээҕи чуолкайдаммыт дааталар икки (билиҥҥи – григорианскай, уонна урукку — юлианскай) халандаардарынан бэриллэллэр. Холобура: Сунтаар улууһа сурукка киириитэ (юлианскай) халандаарынан балаҕан ыйын 9 күнүгэр сөп түбэһэр, онтон биһиги билигин тутта сылдьар (григорианскай) халандаарбытынан балаҕан ыйын 21 күнүгэр Сунтаар улууһун күнэ бэлиэтэнэр. Быйыл Сунтаар улууһа тэриллибитэ (1801) 225 сыла буолар.
Бу сылга суруйааччы Алексей Андреевич Иванов-Күндэ урукку (юлианскай) халандаарынан тохсунньу 16 күнүгэр төрөөбүт, онтон билигин тутта сылдьар (григорианскай) халандаарбытынан кини төрөөбүт күнэ тохсунньу 28 күнүгэр түбэһэр.
Ол курдук, суруйааччы Иван Кононович Данилов урукку халандаарынан олунньу 29 күнүгэр төрөөбүт, билиҥҥи халандаарынан кулун тутар 13 күнүгэр түбэһэр.
Халандаарга Российскай Федерация, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх үлэһиттэрэ, ССРС, Российскай Федерация, Саха Өрөспүүбүлүкэтин уордьаннарын кавалердара, СӨ судаарыстыбаннай наҕараадалара, ССРС, Российскай Федерация үлэтин туйгуннара, улуус бочуоттаах гражданнара киллэрилиннилэр.
Халандаар матырыйаал толору хабыллыытын мэктиэлээбэт.
Улууспутугар суолталаах диэбит официальнайа суох сорох үбүлүөйдэри киллэрдибит, ол гынан баран, СӨ Ил Дарханын 2011 с. атырдьах ыйын 3 күнүнээҕи 850 №-дээх ыйааҕар олоҕуран (сыһыарыытын киллэрдибит), бэйэҕит быһаараргытыгар сүбэлиибит.
Матырыйаал хомуллуута 2025 сыл сэтинньи ыйынан түмүктэннэ.

Этиилэргитин, көннөрүүлэргитин, баҕа санааларгытын бу аадырыска ыытыаххытын сөп: 678290, Сунтаар сэл., Дормидонт Данилов пер., 4 “а”, Л. А. Попов аатынан киин бибилэтиэкэ, библиография уонна кыраайы үөрэтэр салаата.

Тохсунньу

1 – Дмитрий Семенович Иванов, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна, Арыылаах нэһилиэгэр төрөөбүтэ 60 сааһа (1966).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах: библиогр. справ. – Якутск, 2014. – С. 229.
5 – Михаил Викторович Никифоров, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 55 сааһа (1971).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 228-229.
8 – Григорий Евсеевич Ткаченко, Сунтаар улууһун бастакы киинэмэхээнньигэ, Иркутскай губернияҕа төрөөбүтэ 130 сыла (1896-1939).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах: библиогр. справ. – Якутск, 2014. – С. 74.
10 – Александр Николаевич Иванов, көҥүл тустууга ССРС успуордун үтүөлээх маастара, Саха АССР үтүөлээх тириэньэрэ, Монреаллааҕы Олимпийскай оонньуулар үрүҥ көмүс призердара, Европа үрүҥ көмүс призера, «Хотугу сулус» уордьан кавалера, Дьокуускай куорат уонна Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Чуона нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Сунтаар спорда: саҕахтар уонна ситиһиилэр. – Дьокуускай, 2006. – С. 23.
13 – Нина Прокопьевна Герасимова, СӨ атыы-эргиэн үтүөлээх үлэһитэ, СӨ эргиэнин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ Ил Дарханын Гранын хаһаайката, «Святой Георгий уонна княгиня Ольга» III истиэпэннээх уордьан кавалера, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Сунтарский улус: история, экономика, культура, фольклор. – Якутск, 2006. – С. 475.
13 – Афанасий Алексеевич Гермогенов, ССРС кинематографиятын туйгуна, Чурапчы улууһун Хадаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сыла (1936-2010).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах .– Якутск, 2014. – С. 78.
14 – Сунтаарга бастакы сөмөлүөт кэлбитэ 90 сыла (1936).
Төрүөтэ: Краткая история деятельности и развития аэропорта с. Сунтар. – Л. 1.
16 – Александра Николаевна Стручкова, РФ үтүөлээх бырааһа, ССРС, СӨ доруобуйатын харыстабылын туйгуна, Дьокуускай куорат бочуоттаах олохтооҕо, Дьаархан нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сааһа (1936).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии: Почет. Граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2003. – Т. 1. – С. 52.
19 – Иван Тимофеевич Назаров, РСФСР, Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, ССРС, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Кутана нэһилиэгэр төрөөбүтэ 100 сыла (1926-2012).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2000. – Т. 1. – С. 179.
19 – Иван Федорович Васильев, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Күндэйэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сааһа (1936).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 8-9.
24 — Роман Данилович Иванов-Ырыа Арамаан, СӨ Дархан этээччитэ, оһуохайга Ил Дархан истипэндьийээтэ, СӨ култууратын туйгуна, Сунтаар улууһун, Маар Күөл нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Маар Күөл нэһилиэгэр төрөөбүтэ 85 сааһа (1941).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 230-231.
26 – Гаврил Титович Прокопьев, Сунтаар улууһун, Сунтаар, Бордоҥ, Туойдаах нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтооҕо, Хадан нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сыла (1936-2021).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 255.
27 – Елена Петровна Трофимова, СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар улууһун, Кутана нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Мэҥэ Хаҥалас оройуонун Сыымах нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сыла (1951-2021).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 282.
27 – Ольга Владимировна Захарова, РФ Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, СӨ телерадиовещаниетын туйгуна, Н. Кондаков аатынан Ил Дархан бириэмийэтин лауреата, “Гражданскай килбиэн” бэлиэ туһааннааҕа, Арыылаах нэһилиэгэр төрөөбүтэ 65 сааһа (1961).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 99.
28 (16) – Алексей Андреевич Иванов-Күндэ, суруйааччы, публицист, литературнай кириитик, тыл үөрэхтээҕэ, бэчээт үлэһитэ, Хаҥалас (Кутана) нэһилиэгэр төрөөбүтэ 130 сыла (1896-1934).
Төрүөтэ: Писатели Якутии : биобиблиогр. справ. – Якутск, 2019. – С. 247-248.
28 – Павел Сидорович Яковлев, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, II Дьаархан нэһилиэгэр төрөөбүтэ 110 сыла (1916-1998).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. -– Якутск, 2014. – С.46-47.
28 – Зоя Моисеевна Кириллина, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Кириэстээх нэһилиэгин, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо Хордоҕой нэһилиэгэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ : Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2015. – Т. 5. – С. 189.
28 – Сунтаардааҕы бэтэринээринэй сулууспа тэриллибитэ 95 сыла (1931).
Төрүөтэ: Сунтаар ветеринарнай сулууспатын 75 сыла. – Сунтаар, 2006. – С. 6.
31.– Афанасий Васильевич Евсеев, үлэ стахановеһа, аһылык промышленноһын туйгуна, «Бочуот Знага» уордьан кавалера, Саха АССР Верховнай Советын дьокутаата, Хадан нэһилиэгэр төрөөбүтэ 130 сыла (1896-1957).
Төрүөтэ: Кэмпэндээйи нэһилиэгэ. – Сунтаар, 2006. – С. 9.

Олунньу

1 – Сунтаардааҕы олоҕу-дьаһаҕы хааччыйар кэмбинээт тэриллибитэ 60 сыла (1966).
Төрүөтэ: Сунтар в ракурсе Времени. – Якутск, 2014. – С. 64.
2 – Валентина Федотовна Абрамович, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, «Учууталлар учууталлара» бэлиэ кавалера, Алтай кыраайын Целинное сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ: Книга педагогической славы Сунтарского улуса. – Якутск, 2010. – С. 20.
2 — Татьяна Алексеевна Игнатьева, норуот маастара, Сунтаар улууһун, Арыылаах нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 204.
2 – Ким Дмитриевич Иванов, ССРС кинематографиятын туйгуна, РФ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Тойбохой нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сыла (1936-2010).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С.308.
3 – Валериан Парфеньевич Николаев, медицинскэй билим дуоктара, РФ уонна СӨ доруобуйатын харыстабылын туйгуна, Доруобуйа харыстабылыгар, медицинскэй билим, үөрэхтээһини тэрийиигэ П. А. Петров аатынан СӨ Судаарыстыбаннай Бириэмийэтин лауреата, Сунтаар улууһун, Кутана нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, СӨ Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, РФ Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Кутана нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 315.
5 – Александр Макарович Николаев, СӨ социальнай көмүскэлин үтүөлээх үлэһитэ, СӨ дьарыктаах буолуу сулууспатын бочуоттаах үлэһитэ, Сунтаар улууһун, Арыылаах нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Арыылаах нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 230.
9 – Галина Герасимовна Коротова, СӨ үтүөлээх бырааһа, СӨ доруобуйа харыстабылын туйгуна, Элгээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ 85 сааһа (1941).
Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 371-372.
14 (1) – Иван Гаврильевич Константинов, сэбиэскэй-бартыыйынай үлэһит, кыраайы үөрэтээччи, Революция уонна үлэ албан аатын кулуубун бэрэссэдээтэлэ, II Нөөрүктээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ 120 сыла (1906-1968).
Төрүөтэ: Константинов И. Г. Албан аат суолунан. – Дьокуускай, 2007. – 216 с.
16 – Руслан Алексеевич Иванов, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, СӨ физкультураҕа уонна спорка туйгуна, Бордоҥ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ : Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2015. – Т. 5. – С. 162.
26 – Татьяна Федоровна Божедонова, РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Верхоянскай оройуонун Боруулаах нэһилиэгэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ: : Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2005. – Т. 3. – С. 48
28 – “Одун” оҕо фольклорнай үҥкүү образцовай ансаамбыл тэриллибитэ 20 сыла (2006).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 266-267.
28 – Геннадий Игнатьевич Гурьев, РФ оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Сиэйэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2000. – Т. 1. – С. 73.
Бу ыйга — Дьаархан нэһилиэгэ тэриллибитэ 255 сыла (1771)
Төрүөтэ: Ф.И-1. Оп.1.Д. 48. Л.2, 2об.

Кулун тутар

1 – Григорий Егорович Чолбодуков, СӨ доруобуйа харыстабылын туйгуна, Кэмпэндээйитээҕи санаторий-профилакторий Г. Е. Чолбодуков аатын сүгэ сылдьыбыта, Толстойга төрөөбүтэ 90 сыла (1936-1989).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 428.
2 – Надежда Шиндикиевна Карамзина, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, СР үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2003. – Т. 2. – С. 155.
5 – Зоя Иннокентьевна Зедгенидзева, норуот үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР үтүөлээх учуутала, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Бүлүүчээн нэһилиэгэр төрөөбүтэ 100 сыла (1926-1998).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2003. – Т. 2. – С. 134.
6 – Эдуард Иннокентьевич Пахомов, скульптор, СӨ искусствотын үтүөлээх диэйэтэлэ, Арассыыйа Худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ, П. А. Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сыла (1951–2015).
Төрүөтэ: Энциклопедический словарь Якутии. – Новосибирск, 2018. – С. 313.
10 – Михаил Александрович Федоров, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Күүкэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сыла (1936-2018).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. Якутск, 2015. – Т. 5. – С. 431.
13 (олунньу 29 к.) – Иван Кононович Данилов, прозаик, очеркист, публицист, фольклорист, ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Хадан нэһилиэгэр төрөөбүтэ 110 сыла (1916-1995).
Төрүөтэ: Писатели Якутии : биобиблиогр. справ. – Якутск, 2019. – С. 163-164.
15 – Николай Николаевич Спиридонов-Дойду Ньукууһа, Сунтаар улууһун, Сунтаар, Бүлүүчээн нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтооҕо, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Бүлүүчээн нэһилиэгэр төрөөбүтэ 100 сыла (1926-2023).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 270.
16 (3) – Иннокентий Афанасьевич Колесников, «Бочуот Знага» уордьан кавалера, Сунтаар сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ 125 сыла (1901-1965).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2005. – Т. 3. – С. 171.
19 – Аким Андреевич Кондратьев, бэйиэт, публицист, ССРС, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, I Бордоҥ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 95 сыла (1931-2001).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. Якутск, 2005. – Т. 3. – С. 178.
21 – Юрий Ильич Данилов, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, CӨ тырааныспарын уонна сибээһин бочуоттаах үлэһитэ, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 173.
25 – Тойбохойдооҕу «Күөрэгэй» образцовай ансаамбыл тэриллибитэ 35 сыла (1991).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 262.

Муус устар

2 – Валерий Егорович Степанов, физика-математика билимин дуоктара, доцент, СӨ билимин үтүөлээх диэйэтэлэ, РФ үрдүк үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, Бордоҥ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Профессора Якутского Государственного университета имени М. К. Аммосова : биогр. слов.-справ. – Якутск, 2007. – С. 245-246.
2 – Петр Афанасьевич Потапов, СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, Дьаархан нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 400.
4 – Егор Михайлович Николаев, РСФСР, Саха АССР үтүөлээх учуутала, СӨ норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар улууһун, Элгээйи нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, “Гражданскай килбиэн” бэлиэ туһааннааҕа, Күүкэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ 100 сыла (1926-2019).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С.233-234.
4 – Ангелина Николаевна Васильева-Дайыына, Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Арассыыйа уонна Саха Сирин Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, “Кыһыл көмүс бөрүө” бириэмийэ лауреата, Уһун-Күөл нэһилиэгэр төрөөбүтэ 50 сааһа (1976).
Төрүөтэ: Писатели Якутии : биобиблиогр. справ. – Якутск, 2019. – С. 97.
6 – Элгээйигэ «Туойдаах Алаас» кыраайы үөрэтэр түмэл аһыллыбыта 35 сыла (1991).
Төоүөтэ: Аввакумов Е.К. Үһүс үйэтигэр үктэммит нэһилиэк. – Дьокуускай, 2006. – С. 131.
6 (кулун тутар 24 к.) – улуустааҕы киин балыыһа аһыллыбыта 110 сыла (1916).
Төрүөтэ: Попов Н.И. Сунтарская лечебница .– Якутск, 1996 .– С. 54
8 – Георгий Евгеньевич Федоров, этнограф, кыраайы үөрэтээччи, историк, фольклорист, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Күүкэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ 115 сыла (1911-1993).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 214-215.
8 – Антонина Степановна Христофорова-Хагдаанай,СӨ норуотун маастара, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Энциклопедия культуры и искусства Якутии. – Якутск, 2011. – С. 548-549.
9 – Сергей Афанасьевич Зверев-Кыыл Уолун күнэ.
Төрүөтэ: Об установлении даты выдающейся личности Земли Олонхо – Сергея Афанасьевича Зверева (Кыыл Уола) : постановление главы МР “Сунтарский улус (район)” №172 от 29 июня 2018 г.
10 – Татьяна Гаврильевна Иванова, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар улууһун, Сунтаар нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Уус-Маайа улууһугар төрөөбүтэ 90 сааһа (1936).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2003. – Т. 2. – С. 144.
10 – Петр Федорович Спиридонов, Сунтаар улууһун, Кириэстээх нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Кириэстээх нэһилиэгэр төрөөбүтэ 100 сыла (1926-2016).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии : Почет. Граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2006. – Т. 2. – С. 338.
12 – Матрена Даниловна Еремеева, СӨ эргиэнин уонна общественнай аһылыгын үтүөлээх үлэһитэ, Арыылаах нэһилиэгэр төрөөбүтэ 65 сааһа (1961).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии : Почет. Граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2006. – Т. 2. – С. 228.
13 – Галина Махметулловна Николаева, СӨ сибээһин үтүөлээх үлэһитэ, СӨ тырааныспарын үтүөлээх үлэһитэ, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 85 сааһа (1941).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии : Почет. Граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2006. – Т. 2. – С. 225.
15 – Егор Николаевич Саввинов, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР үтүөлээх учуутала, Тойбохой нэһилиэгэр төрөөбүтэ 100 сыла (1926-1997).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2000. – Т. 1. – С. 244.
15 – Лука Митрофанович Егоров, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ норуотун маастара, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Хоро нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Сунтарский улус: история, экономика, культура, фольклор. – Якутск, 2006. – С. 475-476.
16 – Анатолий Яковлевич Андреев, СӨ “Ырыа Дархан” Гран При хаһаайына, СӨ култууратын туйгуна, Күндэйэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сыла (1951-2004).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 36.
20 – Мария Иннокентьевна Тимофеева, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Элгээйигэ төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2010. – Т. 4. – С. 389.
28 – Юрий Михайлович Федоров, РФ Театральнай диэйэтэллэрин сойуустарын чилиэнэ, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Сунтаар улууһун, Сунтаар нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Энциклопедия кульуры и искусства Якутии. – Якутск, 2011. – С. 533.
60 сыла — Сунтаарга баһаарынай чаас тэриллибитэ (1966).
Төрүөтэ: Сунтар: прошлое, настоящее, будущее. – Якутск, 2009. –- С. 161.

Ыам ыйа

4 – Петр Семенович Ефремов, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Бордоҥ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 65 сааһа (1961).
Төрүөтэ: Сунтарский улус : история, экономика, культура, фольклор. – Якутск, 2006. – С. 480-481.
5 – Сунтаарга улуус архыыба үлэтин саҕалаабыта 90 сыла (1936).
Төрүөтэ: Сунтаар улууһун архыыба. 1 ф. 2 оп. 2 дь. 10 л.
5 – Екатерина Николаевна Им, ССРС кинематографиятын туйгуна, СӨ култууратын туйгуна, Ленскэй оройуонун Ленскэй куоратыгар төрөөбүтэ 75 сыла (1951-2025).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 76.
7 – Егор Гаврильевич Иванов, Үлэ Кыһыл Знамята уордьан икки төгүллээх кавалера, Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Хоро нэһилиэгэр төрөөбүтэ 100 сыла (1926-2013).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии: Почет. граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2003. – Т. 1. — С. 326.
9 – Моисей Иванович Герасимов, Сунтаар улууһун бастакы учууталларыттан биирдэстэрэ, Ньурба улууһун I Бордоҥ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 115 сыла (1911-1981).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2000. – Т. 1. – С. 61, 62.
15 – Галина Васильевна Нельбисова, РФ Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, РФ, СӨ Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна, СӨ бэчээтин туйгуна, СӨ социальнай сулууспатын туйгуна Кутана нэһилиэгэр төрөөбүтэ 65 сааһа (1961).
Төрүөтэ: Писатели Якутии : биобиблиогр. справ. – Якутск, 2019. – С. 391-392.
17 – Борис Сергеевич Егоров, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Сунтаар улууһун, Кириэстээх, Куокуну нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтооҕо, Кириэстээххэ төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно . – Дьокуускай, 2020. – С. 177-178.
20 – Алена Афанасьевна Федорова, СӨ үтүөлээх экономиһа, Федеральнай нолуок сулууспатын бочуоттаах үлэһитэ, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 60 сааһа (1966).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 424.
24 – Иннокентий Куприянович Попов, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар улууһун, Элгээйи нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Таатта улууһун Баайаҕа нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сааһа (1936).
Төоүөтэ: Трудовая слава Якутии: Почет. граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2010. – Т. 3. – С. 234-235.

Бэс ыйа

1 — Анна Львовна Николаева, Саха АССР доруобуйа харыстабылын үтүөлээх үлэһитэ, Саха АССР доруобуйа харыстабылын туйгуна, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сааһа (1936).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 385.
3 – Иван Владимирович Попов, РФ үтүөлээх бырааһа, СӨ доруобуйа харыстабылын туйгуна, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Кэмпэндээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии: Почет. граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2010. – Т. 3. – С. 234.
6 — Иван Игнатьевич Николаев, ССРС уонна Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Комсомол бириэмийэтин лауреата, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Бүлүүчээн нэһилиэгэр төрөөбүтэ 65 сааһа (1961).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 234.
10 – Розалия Иннокентьевна Бравина, РФ профессиональнай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, Россия үөрэҕириитин туйгуна, СӨ билимин үтүөлээх диэйэтэлэ, СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Сиэйэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Сунтарский улус: история, экономика, культура, фольклор. – Якутск, 2006. – С. 446-447.
13 – Максим Егорович Аммосов, Саха АССР хапсаҕайга маастара, ССРС көҥүл тустууга успуордун маастара, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Күндэйэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 65 сааһа (1961).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии: Почет. граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2003. – Т. 1. – С. 318.
20 — Савва Афанасьевич Саввинов, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Күүкэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 259.
21 — Эдуард Константинович Исаев, СӨ бочуоттаах бэтэрээнэ, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 434.
26 — Прокопий Михайлович Иванов, СӨ бочуоттаах бэтэрээнэ, ССРС сибээһин туйгуна, Күндэйэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Күндэйэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 100 сыла (1926-2024).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 433.
26 – Светлана Дмитриевна Руфова, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2010. – Т. 4. – С. 328.

От ыйа

1 – Егор Григорьевич Егоров, СӨ билимин академиятын сүбэһитэ, экономическай билим дуоктара, СӨ билимин академиятын дьиҥнээх чилиэнэ, профессор, Күүкэй нэһилиэгин, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Күүкэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сыла (1936-2017).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 178.
1 – Дмитрий Григорьевич Казаков, РФ Бочуоттаах суол тутааччыта, Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ туһааннааҕа, Тойбохой нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сыла (1936-2013).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии : Почет. Граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2006. – Т. 2. – С. 229.
3 – Нестер Васильевич Гуринов, СӨ үтүөлээх экономиһа, Кириэстээх нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Наахара нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сыла (1936-2000).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии : Почет. Граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2006. – Т. 2. – С. 227-228.
3 – Людмила Николаевна Пустолякова-Дьэрэлийэ Күндээр, СӨ социальнай сулууспа туйгуна, СӨ “Гражданскай килбиэн” туһааннааҕа, Сунтаар нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Сунтаартан ырыа кэһиилээх : [ Сунтаар улууһун ырыаны айааччыларын хомуурунньуга]. – Дьокуускай, 2018. – С. 88-89.
6 – Фрументий Петрович Сафронов, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна, Түбэй Дьаархан нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Ньурба оройуонун Үөдэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ 85 сааһа (1941).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 20.
3 -Валериан Иннокентьевич Сергучев, СӨ оскуолаларын үтүөлээх учуутала, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Мэҥэ Хаҥалас оройуонун Сыымах нэһилиэгэр төрөөбүтэ 65 сааһа (1961).
Төрүөтэ : Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2015. – Т. 5. – С. 368.
11 – Егор Петрович Давыдов, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Хаҥалас улууһун 1-гы Малдьаҕар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сыла (1936-2023).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии: Почет. граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2003. – Т. 1. – С. 322.
14 – Евгений Ильич Иванов, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин бочуоттаах мецената, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Куокуну нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сыла (1951-2012).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 193.
14 – Агния Анатольевна Семенова, РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Сиэйэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2003. – Т. 2. – С. 299.
16 – Бордоҥҥо участковай балыыһа аһыллыбыта 60 сыла (1966).
Төрүөтэ: II Бордоҥ былыргыта уонна билиҥҥитэ. – Дьокуускай, 2002. – С. 106-107.
22 – Наталья Ильинична Филиппова, РСФСР үөрэҕириитин туйгуна, “Гражданскай килбиэн” бэлиэ туһааннааҕа, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сааһа (1936).
Төрүөтэ: Сунтаар улууһугар норуот үөрэҕириитин сайдыыта.. – Дьокуускай, 2009. – С. 256.
23 – Людмила Степановна Ефимова, филологическай билим дуоктара, РФ үрдүк профессиональнай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна, Сунтаар улууһун, Маар Күөл нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Маар Күөл нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 212-214.
24 — Прокопий Степанович Акимов, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна, Элгээйи нэһилиэгин, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Күүкэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Акимов, П. С. Олоҕум үлэнэн хардыылаабыт суола / П. С. Акимов, – Дьокуускай, 2024. – 292 с.
25 – Клара Владимировна Иванова, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Туой Хайаҕа төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Книга педагогической славы Сунтарского улуса. – Якутск, 2010. – С. 94.
27 -Саргылана Прокопьевна Кларова, СӨ үтүөлээх зоотехнига, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна, Арыылаах нэһилиэгэр төрөөбүтэ 65 сааһа (1961).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 368.

Атырдьах ыйа

6 – Августина Ньургуновна Иванова, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, Таатта улууһун Ытык Күөл нэһилиэгэр төрөөбүтэ 65 сааһа (1961).
Төрүөтэ : Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2015. – Т. 5. – С. 163..
10 — Александра Дмитриевна Гуринова, Саха АССР үтүөлээх бырааһа, РСФСР, ССРС, СӨ доруобуйатын харыстабылын туйгуна, Күндэйэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 95 сааһа (1931).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 345.
11 — Наталия Николаевна Кузнецова, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Черкасскай уобаласка Шпола куоракка төрөөбүтэ 55 сааһа (1971).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 213.
15 – Василий Павлович Меркурьев, ССРС уонна Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Сиэйэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 110 сыла (1916-1982).
Төрүөтэ : Журналисты Якутии : энциклопедия. – Якутск, 2022. – Кн. 1. – С.144.
19 — Николай Иванович Андреев, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Горнай оройуонун Бэрдьигэстээх нэһилиэгэр төрөөбүтэ 60 сааһа (1966).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 146.
22 – Анатолий Гаврильевич Сыромятников, национальнай көрүҥнэргэ СӨ уонна РФ успуордун маастара, СӨ үтүөлээх тириэньэрэ, Уһун Күөл нэһилиэгэр төрөөбүтэ 60 сааһа (1966).
Төрүөтэ : Арыылаах нэһилиэгин 100 сыла / [кинигэни хомуйан бэчээккэ бэлэмнээтэ А. Н. Васильева]. – Дьокуускай, 2008. – С. 251.
23 – Валерий Петрович Герасимов, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна, Бордоҥ нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Энциклопедия культуры и искусства Якутии. – Якутск, 2011. – Кн. 1. – С. 109.
29 –Аркадий Егорович Яковлев, өрөспүүбүлүкэ биллэр архивиһа уонна кыраайы үөрэтээччитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 50 сыла (1976-2024).
Төрүөтэ: Сунтаар сонуннара. – 2024. – Ыам ыйын 3 к. – С. 7.

Балаҕан ыйа

2 – Борис Гаврильевич Саввинов, РФ үтүөлээх землеустроителэ, СӨ бочуоттаах землеустроителэ, Сунтаар улууһун, Кириэстээх нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Кириэстээх нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сыла (1936-2020).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии: Почет. граждане и засл. работники РС (Я). – Якутск, 2006. – Т. 2. – С. 234.
3 — Дмитрий Дмитриевич Тен, Сунтаар улууһун, Дьаархан нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 55 сааһа (1971).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 278.
8 (атырдьах ыйын 26 к.) – Алексей Кузьмич Тимофеев, бэйиэт, Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, II Нөөрүктээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ 115 сыла (1911-1944).
Төрүөтэ: Писатели Якутии : биобиблиогр. справ. – Якутск, 2019. – С. 602.
8 – Василий Васильевич Илларионов, филологическай билим дуоктара, профессор, СӨ билимин үтүөлээх диэйэтэлэ, СӨ култууратын туйгуна, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Күүкэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ: Писатели Якутии : биобиблиогр. справ. – Якутск, 2019. – С. 265-266.
20 (9) – Хоро нэһилиэгэ сурукка киирбитэ 255 сыла (1771).
Төрүөтэ: Кус Хоро – Дьокуускай, 2001. – С. 10.
20 (9) – Элгээйи (Бордоҥ диэн ааттанан) нэһилиэгэ сурукка киирбитэ 255 сыла (1771).
Төрүөтэ: Аввакумов Е.К. Үһүс үйэтигэр үктэммит нэһилиэк. – Дьокуускай, 2006. – С. 9.
21 (9) – Сунтаар улууһун күнэ (Сунтаар улууһа сурукка киирбитэ 225 сыла) (1801).
Төрүөтэ: О назначении дня Сунтарского улуса : решение сессии улусного (районного) Совета МР “Сунтарский улус (район)” от 14 февр. 2017 г. № 06 // Сунтаар сонуннара. – 2017. – Балаҕан ыйын 19 к.; Сунтар – моя земля : учеб. пособие по курсу “Родной край” для учащихся 5 кл. – Якутск, 2010. – С. 111.
23 — Виктор Макарович Николаев-Хотой Бииктэр, “Cахаада-успуорт” лауреата, Сунтаар улууһун, Сунтаар, Арыылаах, Тойбохой нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтооҕо, Арыылаах нэһилиэгэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара : Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 232.
24 – Мария Сергеевна Саввинова, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна, Тойбохой нэһилиэгин, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Мэҥэ-Хаҥалас оройуонун Дьаҥхаады нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара : Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно . – Дьокуускай, 2020. – С. 260.
26 – Михаил Спиридонович Кириллин, РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Элгээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ : Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2015. – Т. 5. – С. 188.
29 – Ариан Андреевич Кондратьев-Иилиҥкэй, мелодист, оҕо бэйиэтэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Элгээйи, Толоон нэһилиэктэрин, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Элгээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сааһа (1936).
Төрүөтэ: Сунтаар улууһун баянистара / хомуйан оҥордо С. А. Семенов-Сэргэй Сэмэнэп, Сэгэй. . – Дьокуускай, 2024. – С. 72-75.

Алтынньы

2 – Элгээйигэ Айылҕа түмэлэ тэриллибитэ 55 сыла (1971).
Төрүөтэ: Аввакумов Е.К. Үһүс үйэтигэр үктэммит нэһилиэк. – Дьокуускай, 2006. – С. 133-134.
2 – Фатина Николаева аатынан “Алгыс” бэтэрээннэр түмсүүлэрэ тэриллибитэ 40 сыла (1986).
Төрүөтэ: Сунтар в ракурсе Времени. – Якутск, 2014. – С. 72.
8 — Владимир Николаевич Михайлов, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 65 сааһа (1961).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 222.
10 – Лариса Алексеевна Семенова-Нуурал, РФ Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ бэчээтин туйгуна, Маар Күөл нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сыла (1951-2016).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 409.
13 – Александр Николаевич Попов, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Трудовая слава Якутии: Почет. граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2010. – Т. 3. – С. 234.
14 (1) – Түбэй-Дьаархан нэһилиэгэр бастакы үөрэх кыһата (Ботомоойу оскуолата) аһыллыбыта 115 сыла (1911).
Төрүөтэ: Сунтар – моя земля : учеб. пособие по курсу «Родной край» для учащихся 5 кл. – Якутск, 2010. – С. 115.
22 — Афанасий Данилович Молохов, СӨ сибээһин үтүөлээх үлэһитэ, Кириэстээх нэһилиэгэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 380-381.
27 – Тамара Афанасьевна Игнатьева, РФ, СӨ норуотун маастара, Сунтаар нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Куокуну нэһилиэгэр төрөөбүтэ 65 сааһа (1961).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 111.
30 — Ксения Евсеевна Николаева, СӨ үтүөлээх бырааһа, СӨ доруобуйа харыстабылын туйгуна, Куокуну нэһилиэгэр төрөөбүтэ 95 сааһа (1931).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 385.
Сэтинньи
2 – Кэмпэндээйигэ кыраайы үөрэтэр “Кэскил” түмэл төрүттэммитэ 30 сыла (1996).
Төрүөтэ: Храм муз на Сунтарской земле. 70 лет музейного движения в Сунтарском улусе. – Сунтар, 2006. – С.28-29.
6 — Игорь Николаевич Яковлев, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Элгээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ 60 сааһа (1966).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 294.
7 – Алексей Николаевич Яковлев-Сүүрүк Дьаакыбылап, Саха АССР хапсаҕайга маастара, биллиилээх марафонец-сүүрүк нэһилиэгэр төрөөбүтэ 110 сыла (1916-1989).
Төрүөтэ: Сунтаар спорда: саҕахтар уонна ситиһиилэр. Дьокуускай, 2006. – С. 137.
7 – Тойбохойго кыраайы үөрэтэр түмэл аһыллыбыта 90 сыла (1936).
Төрүөтэ: Храм муз на Сунтарской земле. 70 лет музейного движения в Сунтарском улусе. – Сунтар, 2006. -– С. 10.
9 – Зинаида Дмитриевна Понохова, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР үөрэҕириитин туйгуна, СӨ профтехүөрэхтээһинин үтүөлээх үлэһитэ, Сунтаар улууһун, Бүлүүчээн нэһилиэгин, Ленскэй нэһилиэгин, Нам улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Наахара нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Уран уус умсулҕаннаах аартыга – Дьокуускай : Дани-Алмас, 2019. – С. 43.
10 – Климент Егорович Иванов, государственнай уонна общественнай диэйэтэл, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин, Сунтаар, Абый, Өлүөхүмэ, Үөһээ Бүлүү, Хаҥалас улуустарын бочуоттаах олохтооҕо, Үлэ Кыһыл Знамята, «Бочуот Знага», Норуоттар доҕордоһууларын уордьаннарын кавалера, Элгээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сааһа (1936).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 138.
19 – Надежда Ивановна Данилова, филологическай билим дуоктара, СӨ билимин үтүөлээх диэйэтэлэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Тойбохой нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Ученые-исследователи института гуманитарных исследований Академии наук РС (Я). – Якутск, 2005. – С. 89-90.
20 – Георгий Георгиевич Сергеев-Сүүрүк Сэргиэйэп, Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, Кыһыл Сулус уордьан кавалера, Хочо улууһун II Дьаархан нэһилиэгэр төрөөбүтэ 110 сыла (1916-1986).
Төрүөтэ: Кэрэ айылҕалаах Маар Күөлүм удьуор хаан утумун ини-бии Сергеевтэрэ : [ахтыылар, хоһооннор, хаартыскалар] / хомуйан оҥордо Емельянов В. П. – Дьокуускай, 2020. – 437 с. : ил., портр.
20 – Галина Михайловна Васильева, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна, Булуҥ оройуонун Тиксии бөһүөлэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014.–- С. 23.
22 – Юрий Трофимович Подрясов, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Бүлүүчээн нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Хордогой нэһилиэгэр төрөөбүтэ 90 сыла (1936-2022).
Төрүөтэ: Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2010. – Т. 4. – С. 302.
24 – Борис Матвеевич Егоров, Аан дойдутааҕы Худуоһунньуктар федерацияларын чилиэнэ, Россия Худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ, Сунтаар улууһун норуотун маастара, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Түбэй-Дьаархан нэһилиэгэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ: Уран уус умсулҕаннаах аартыга. – Дьокуускай, 2019. – С. 206.
30 – Розалия Николаевна Никифорова, СӨ оскуолаларын үтүөлээх учуутала, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна, Бүлүүчээн нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 163-164.
Бу ыйга – Дьаархан нэһилиэгэр оскуола аһыллыбыта– 90 сыла (1936).
Төрүөтэ: Образование – яркое отражение эпохи. История развития образования в Сунтарском улусе в фактах, воспоминаниях, фотографиях (1862-2012 гг.). – Якутск, 2013. – С. 61.

Ахсынньы

1 – Иван Гаврильевич Архипов, чэпчэки атлетикаҕа Арассыыйа уонна СӨ успуордун маастара, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Хадан нэһилиэгэр төрөөбүтэ 80 сааһа (1946).
Төрүөтэ: Убайым Архипов И. Г. уһун тыыннаах сүүрүк / [хомуйан оҥордо Т. Архипова]. – [Сунтаар : и. с.], 2014. – 148 с. : ил., портр.
4 – Юрий Дмитриевич О, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 388-389.
12 – Светлана Николаевна Зедгенидзева, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна Түбэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 25-26.
20 – Владимир Николаев аатынан Сунтаардааҕы народнай театр тэриллибитэ 65 сыла (1961).
Төрүөтэ: Культура земли Сунтарской в лицах и фактах. – Якутск, 2014. – С. 253-254.
28 – Усементай Николаевич Алексеев, Бойобуой Кыһыл Знамя уордьан кавалера, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Кутана нэһилиэгэр төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).
Төрүөтэ: Кутана: олох олуктара, история кэрэһиттэрэ. – Дьокуускай, 2009. – С. 60.

Бу сылга туолар

60 сыла – Куокунутааҕы “Кэскил” оҕо саада (1966).
Төрүөтэ: История развития системы дошкольного образования Сунтарского улуса / МОУО. – Сунтар, 2011. – С. 241.
280 сыла – Тимофей Мокрошубов (Араев), Сунтаар улууhун бастакы кулубата, Дьаархан буолаһыгар төрөөбүтэ (1746-1816 сыл кэннэ).
Төрүөтэ: Сунтарский улус: история, экономика, культура, фольклор. – Якутск, 2006. – С. 5

Анал ааттарынан ыйынньык

Абрамович В. Ф. (олунньу 2 к.)
Акимов П. С. (от ыйын 24 к.)
Алексеев У. Н. (ахсынньы 28 к.)
Аммосов М. Е. ( бэс ыйын 13 к.)
Андреев Н. И. ( атырдьах ыйын 19 к.)
Андреев А. Я. (муус устар16 к.)
Архипов И. Г. (ахсынньы 1 к.)

Божедонова Т. Ф. (олунньу 26 к.)
Бравина Р. И. (бэс ыйын 10 к.)

Васильев И. Ф. (тохсунньу 19 к.)
Васильева Г. М. (сэтинньи 20 к.)
Васильева-Дайыына А. Н. (муус устар 4 к.)

Герасимов В. П. (атырдьах ыйын 23 к.)
Герасимов М. И. (ыам ыйын 9 к.)
Герасимова Н. П.(тохсунньу 13 к.)
Гермогенов А. А. (тохсунньу 13 к.)
Гуринов Н. В. (от ыйын 3 к.)
Гуринова А. Д. (атырдьах ыйын 10 к.)
Гурьев Г. И. (олунньу 28 к.)

Давыдов Е. П. (от ыйын 11 к.)
Данилов И. К. (кулун тутар 13 к.)
Данилов Ю. И. (кулун тутар 21 к.)
Данилова Н. И. (сэтинньи 19 к.)

Евсеев А. В. (тохсунньу 31 к.)
Егоров Б. М. (сэтинньи 24 к.)
Егоров Б. С. (ыам ыйын 17 к.)
Егоров Е. Г. (от ыйын 1 к.)
Егоров Л. М. (муус устар 15 к.)
Еремеева М. Д. (муус устар 12 к.)
Ефимова Л. С. (от ыйын 23 к.)
Ефремов П. С. (ыам ыйын 4 к.)

Захарова О. В. (тохсунньу 27 к.)
Зедгенидзева З. И. (кулун тутар 5 к.)
Зедгенидзева С. Н.(ахсынньы 12 к.)

Иванов А. Н. (тохсунньу 10 к.), 6
Иванов Д. С. (тохсунньу 1 к.)
Иванов Е. Г. (ыам ыйын 7 к.)
Иванов Е. И. (от ыйын 14 к.)
Иванов К. Д (олунньу 2 к.)
Иванов К. Е. (сэтинньи 10 к.)
Иванов П. М. (бэс ыйын 26 к.)
Иванов Р. А. (олунньу 16 к.)
Иванов Р.Д.-Ырыа Арамаан (тохсунньу 24 к.)
Иванова К. В. (от ыйын 25 к.)
Иванова Т. Г. (муус устар 10 к.)
ИвановаА. Н. (атырдьах ыйын 6 к.)
Иванов-Күндэ А. А. (тохсунньу 28 к.)
Игнатьева Т. А. (алтынньы 27 к.)
Игнатьева Т. А. (олунньу 2 к.)
Илларионов В. В. (балаҕан ыйын 8 к.)
Им Е. Н. (ыам ыйын 5 к.)
Исаев Э. К. (бэс ыйын 21 к.)

Казаков Д. Г. (от ыйын 1 к.)
Карамзина Н. Ш. (кулун тутар 2 к.)
Кириллин М. С. (балаҕан ыйын 26 к.)
Кириллина З. М. (тохсунньу 28 к.)
Кларова С. П.( от ыйын 27 к.)
Колесников И. А. (кулун тутар 16 к.)
Кондратьев А. А. (кулун тутар 19 к.)
Кондратьев А. А.-Иилиҥкэй (балаҕан ыйын 29 к.)
Константинов И. Г. (олунньу 14 к.)
Коротова Г. Е. (олунньу 9 к.)
Кузнецова Н. Н. (атырдьах ыйын 11 к.)

Меркурьев В. П. (атырдьах ыйын 15 к.)
Михайлов В. Н. (алтынньы 8 к.)
Мокрошубов (Араев) Т. (бу сылга туолар)
Молохов А. Д. (алтынньы 22 к.)

Назаров И. Т. (тохсунньу 19 к.)
Нельбисова Г. В.(ыам ыйын 15 к.)
Никифоров М. В. (тохсунньу 5 к.)
Никифорова Р. Н. (сэтинньи 30 к.)
Николаев А. М. (олунньу 5 к.)
Николаев В. М.-Хотой Бииктэр ( балаҕан ыйын 23 к.)
Николаев В. П. (олунньу 3 к.)
Николаев Е. М. (муус устар 4 к.)
Николаев И. И.(бэс ыйын 6 к.)
Николаева А. Л. (бэс ыйын 1 к.)
Николаева Г. М. (муус устар 13 к.)
Николаева К. Е. (алтынньы 30 к.)

О Ю. Д. (ахсынньы 4 к.)

Пахомов Э. И. (кулун тутар 6 к.)
Подрясов Ю. Т. (сэтинньи 22 к.)
Понохова З. Д. (сэтинньи 9 к.)
Попов А. Н. (алтынньы 13 к.)
Попов И. В. (бэс ыйын 3 к.),
Попов И. К. (ыам ыйын 24 к.)
Потапов П. А. (муус устар 2 к.)
Прокопьев Г. Т. (тохсунньу 26 к.)
Пустолякова Л. Н.-Дьэрэлийэ Күндээр (от ыйын 3 к.)

Руфова С. Д. (бэс ыйын 26 к.)

Саввинов Б. Г. (балаҕан ыйын 2 к.)
Саввинов Е. Н. (муус устар 15 к.)
Саввинов С. А. (бэс ыйын 20 к.)
Саввинова М. С. (балаҕан ыйын 24 к.)
Сафронов Ф. П. (от ыйын 6 к.)
Семенова А. А. (от ыйын 14 к.)
Семенова-Нуурал Л. А. (алтынньы 10 к.)
Сергей Афанасьевич Зверев-Кыыл Уолун күнэ (муус устар 9 к.)
Сергеев Г. Г.-Сүүрүк Сэргиэйэп (сэтинньи 20 к.)
Сергучев В. И. (от ыйын 3 к.)
Спиридонов Н.Н.-Дойду Ньукууһа (кулун тутар 15 к.)
Спиридонов П. Ф.(муус устар 10 к.)
Степанов В. Е.(муус устар 2 к.)
Стручкова А. Н. (тохсунньу 16 к.)
Сыромятников А. Г. (атырдьах ыйын 22 к.)

Тен Д. Д. (балаҕан ыйын 3 к.)
Тимофеев А. К. (балаҕан ыйын 8 к.)
Тимофеева М. И. (муус устар 20 к.)
Ткаченко Г. Е. (тохсунньу 8 к.)
Трофимова Е. П.(тохсунньу 27 к.)

Федоров Г. Е. (муус устар 8 к.)
Федоров М. А. (кулун тутар 10 к.)
Федоров Ю. М. (муус устар 28 к.)
Федорова А. А. (ыам ыйын 20 к.)
Филиппова Н. И. (от ыйын 22 к.)

Христофорова А. С.-Хагдаанай (муус устар 8 к.)

Чолбодуков Г. Е. (кулун тутар 1 к.)

Яковлев А. Н.-Сүүрүк Дьаакыбылап (сэтинньи 7 к.)
Яковлев А. Е. (атырдьах ыйын 29 к.)
Яковлев И. Н. (сэтинньи 6 к.)
Яковлев П. С. (тохсунньу 28 к.)

***

“Алгыс” бэтэрээннэр түмсүүлэрэ (алтынньы 2 к.)
Сунтаарга бастакы сөмөлүөт (тохсунньу 14 к.)
Бордоҥҥо участковай балыыһа (от ыйын 16 к.)
Дьаархан нэһилиэгэр оскуола (сэтинньи).
Дьаархан нэһилиэгэ тэриллибитэ (олунньу).
Дьаархан “Одун” фольклорнай оҕо үҥкүү образцовай ансаамбыл (олунньу 28 к.)
Куокунутааҕы “Кэскил” оҕо саада (бу сылга туолар)
Кэмпэндээйигэ кыраайы үөрэтэр “Кэскил” түмэл (сэтинньи 2 к.)
Сунтаар улууһун күнэ (балаҕан ыйын 21 к.)
Сунтаарга баһаарынай чаас (муус устар).
Сунтаарга улуус архыыба (ыам ыйын 5 к.)
Сунтаардааҕы бэтэринээринэй сулууспа (тохсунньу 28 к.)
Сунтаардааҕы народнай театр (ахсынньы 20 к.)
Сунтаардааҕы олоҕу-дьаһаҕы хааччыйар кэмбинээт (олунньу 1 к.)
Тойбохойго кыраайы үөрэтэр түмэл (сэтинньи 7 к.)
Тойбохойдооҕу «Күөрэгэй» образцовай ансаамбыл (кулун тутар 25 к.)
Түбэй-Дьаархан нэһилиэгэр бастакы үөрэх кыһата (Ботомоойу оскуолата) (алтынньы 14 к.)
Улуустааҕы киин балыыһа (муус устар 6 к.)
Хоро нэһилиэгэ (балаҕан ыйын 20 к.)
Элгээйи нэһилиэгэ (балаҕан ыйын 20 к.)
Элгээйигэ «Туойдаах Алаас» кыраайы үөрэтэр түмэл (муус устар 6 к.)
Элгээйигэ Айылҕа түмэл (алтынньы 2 к.)

Скачать