Александра Григорьева-Сандаарыйа – Сунтаарбыт истиҥ иэйиилээх, нарын-намчы поэтесса кыргыттарыттан биирдэстэрэ. Кини 70-80 сс. бүтүн Саха сирин үрдүнэн тута биллибит «Күөх түүл» ырыа тылларын ааптара.

Норуоттар икки ардыларынааҕы суруйааччылар союзтарын холбоһугун, суруйааччылар Интернациональнай союзтарын, СӨ суруйааччыларын, РФ суруналыыстарын, Норуоттар икки ардыларынааҕы суруналыыстар союзтарын чилиэнэ, Наука уонна култуура Академиятын чилиэн корреспондена, СӨ үөрэҕириитин туйгуна Александра Михайловна Григорьева-Сандаарыйа 1955 сыллаахха балаҕан ыйын 8 күнүгэр Сунтаар улууһугар Элгээйигэ учуутал дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ.

Кыра эрдэҕиттэн айар эйгэлээх кыысчаан, номнуо 10 саастааҕар «Бэлэм буол» хаһыакка «Бып-быычыкаан оҕонньор» диэн остуоруйата бэчээттэммитэ. Ити кэмтэн ыла кини бу хаһыакка юнкор буолбута. СГУ саха тылын салаатыгар киирэн 1982 с. бүтэрбитэ. Устудьуон сылларыгар «Бу манна, 13-с корпуска» хоһоону айбыта, ырыа буолан, кэнсиэрдэргэ элбэхтик ылламмыта, оччотооҕу Сэргэлээххэ саас аайы устудьуоннар уопсайдарын аһаҕас түннүктэринэн иһиллэрэ. Университекка үөрэнэр сылларыгар суруйталаабыт хоһоонноро “Хотугу сулус” сурунаалга, республика, оройуон хаһыаттарыгар, “Ньургуһун”, “Кырдал кыталыктара” хомуурунньуктарга бэчээттэммиттэрэ.

Күнүм уота: [хоһооннор] / аан тыл аапт. В. Б. Окорокова. – Нюрба: Тип. ЧП Спиридонова, 1997. – 54 с.

ЭБ аах

Хомуурунньукка айар үлэнэн дьарыктанар дьахталлар, эдэр кыргыттар араас темаҕа суруйбут айымньылара киирдилэр.

Күөх тыын: (Бүлүү түбэтин олохтоохторугар аналлаах экология кинигэтэ) / [кинигэни суруйдулар: А. М. Григорьева, уо.д.а.; хомуйан оҥордо Сюзан Александра Крейт; лит. ред. М. П. Алексеев-Дапсы]. – Дьокуускай: Бичик, 1995. – 71 с.: ил.

Хаар куорсунунан суруктар: [хоһооннор]. – Дьокуускай: Изд-во ЯНЦ СО РАН, 2007. – 100 с.: ил.

Автор — талааннаах поэтесса, СР суруйааччыларын союһун чилиэнэ, бэйэтин дириҥ иэйиилээх кэрэ-намчы хоһооннорун хомуурунньугун бэчээттэтэр.

Саха тылын уонна литэрэтиирэтин учуутала идэтинэн өр сылларга таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. Ханна да үлэлээтэр, айар дьоҕурдаах оҕолору булан үөрэтэрэ, айар суолларын арыйан биэрэр идэлээх. Оҕо дьоҕурун сайыннарыыга үлэлээбит уопутугар олоҕуран, элбэх бырагырааманы суруйбута, босуобуйалары оҥорбута өрөспүүбүлүкэҕэ биһирэбили ылан, туһанылла сылдьаллар.
2012 сылтан М. К. Аммосов аатынан ХИФУ Мииринэйдээҕи салаатыгар үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Билигин Светлэй бөһүөлэгэр олорор. Төһө да бочуоттаах сынньалаҥҥа таҕыстар, быар куустан олорбот, араас омук дьонун биир иллээх дьиэ кэргэҥҥэ түмпүт куораттыы тииптээх бөһүөлэккэ сахалыы эйгэни тэрийэн, үлэ дьонун туһунан сэргэх сонуннаах матырыйааллары өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар ыытар.
Айар дьоҕур удьуорунан утумнанарын, төрүт өбүгэлэртэн кэлэрин үгүспүт истэн билэр. Ол сиэринэн, Сандаарыйа С. А. Зверевы-Кыыл Уолун хаан уруу аймаҕа, улуу таайа буоларын бэйэтэ элбэхтик кэпсиир. Оттон абаҕата Никита Спиридонович Григорьев диэн учуонай, “Саха тылын сомоҕо домохторун тылдьытын” ааптара.
Сандаарыйа диэн псевдонимы ылыммытын туһунан поэтесса маннык быһаарар: “Ийэм уонна Сэргэй Зверев бииргэ төрөөбүт аҕас-балыс кыргыттар оҕолоро. Ол иһин Зверев оҕолорунаан биир кытыйаттан-хамыйахтан аһаан улааппыппыт. Улуу таайым миигин оҕолортон эрэ ордороро, оннооҕор кимиэхэ да тыыттарбат көмүс чаһытынан оонньоторо, “Сандаарыс”, “Сандаарыйа” диэн ааттыыра… Ол иһин кэлин “таайым тонолуйбат тускуга, төлөрүйбэт төлкөҕө, энчирийбэт кэскилгэ алҕаан ааттаабыт аата эбит” диэн санааттан Сандаарыйа диэн ааттаммытым”.
Александра Григорьева поэзия хонуутугар чиҥник үктээн киириитэ эдэр суруйааччылар мунньахтарыгар норуодунай бэйиэт Петр Тобуруокап сэминээригэр түбэспититтэн саҕаламмыта. Бу туһунан “Сиргэ хаамар Таҥарам” кинигэтигэр икки көлүөнэ бэйиэттэр суруйсууларын таһаарбыта кэпсиир.

Сиргэ хаамар Таҥарам: хоһооннор / [аан тыл аапт. Н. Тобуруокап]. – Дьокуускай: ИП Николашкина А. А., 2009. – 39 с.: ил., портр.

Киһи айылҕа да айбытынан, олох да сиэринэн орто дойдуга кэлбит анала — ыал буолуу. Бигэ туруктаах, чэбдик олохтоох, айыы сиэрдээх дьиэ кэргэн – омук кэскилэ.

Бу кинигэҕэ Евдокия Степановна олох устун алгыстаах айанын тыырыммытын, кэскиллээх дьиэ кэргэнин тэриммитин, ытык ыра санааларыгар уйдаран, өбүгэ муударастарынан байан, саргы-дьол аргыстаммытын тућунан кэпсэнэр.

Ааҕааччы киэҥ араҥатыгар ананар.

Александра Михайловна кэлиҥҥи сылларга улууспут, өрөспүүбүлүкэбит биллиилээх салайааччыларын туһунан кинигэлэри хомуйан, эрэдээктэрдээн таһаарар. Ол курдук, Б. Е. Герасимов, О. К. Сосин, Л. Г. Никифоров, К. Е. Иванов, А. Д. Макаров, А. А. Гольдман уо.д.а тустарынан дириҥник ырытан, поэттыы көҥүллүк, чэпчэкитик уонна өрө көтөҕүллүүлээхтик суруйбут кинигэлэрэ ааҕааччы киэҥ интэриэһин тардаллар